ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతి ప్రాజెక్ట్ కథ – ఒక కాల్పనిక రాజధాని నగరం!

2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన అనంతరం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు రాజధాని ఎక్కడ ఉండాలనే ప్రశ్న మొదలైంది. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు గారు, విజయవాడ మరియు గుంటూరు మధ్య ఉండే ప్రాంతాన్ని నూతన రాజధానిగా గుర్తించారు. ఇది అమరావతి ప్రాజెక్టుగా పేరు పొందింది.

అమరావతిని ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు నూతన రాజధానిగా అభివృద్ధి చేయాలనే దృష్టితో, నదీ తీరంలో, భూవ్యాప్తి మరియు ఆధునిక సదుపాయాలతో, సింగపూర్‌ను ఆదర్శంగా తీసుకొని ఒక స్మార్ట్ సిటీగా తీర్చిదిద్దాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఈ ప్రాజెక్టు కోసం రైతుల నుండి సుమారు 33,000 ఎకరాల భూమిని ల్యాండ్ పూలింగ్ పద్ధతిలో సేకరించారు.

రైతులకు భూమి ఇవ్వడానికి కొన్ని ప్రత్యేక ప్రణాళికలు రూపొందించారు.
ఈ ప్రాజెక్టులో భవన నిర్మాణాలు, రహదారులు, విద్యుత్, నీటి వనరులు, విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు మొదలైన వాటిని పెద్ద ఎత్తున అభివృద్ధి చేయాలని నిష్చయించుకున్నారు. ప్రతిపాదించిన అమరావతి నగరం పాలనా, న్యాయ, శాసన, వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందాలని భావించారు.

అయితే, 2019లో వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ జగన్మోహన్ రెడ్డి గారు మూడు రాజధానుల ప్రణాళికను ప్రతిపాదించారు. ఆ ప్రణాళిక ప్రకారం, విశాఖపట్నం – పరిపాలనా రాజధాని, కర్నూలు – న్యాయ రాజధాని, అమరావతి – శాసన రాజధాని అనే విధంగా మూడు ప్రాంతాల్లో రాజధానులను విభజించాలన్నారు.

ఈ నిర్ణయంపై చాలా విమర్శలు, చర్చలు జరిగాయి. అమరావతి రైతులు, రాష్ట్రంలో అభివృద్ధి కోరుకునే కొందరు వ్యక్తులు ఈ నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా ఆందోళనలు మొదలుపెట్టారు. అమరావతిని పూర్తి స్థాయి రాజధానిగా చేయాలని కోరుతూ, ఈ వివాదం ఇంకా కొనసాగుతోంది.ఇలా అమరావతి ప్రాజెక్టు కథ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో ఒక ప్రధానమైన అంశంగా మారింది.

అమరావతి రాజధాని ప్రాజెక్టు కోసం చంద్రబాబు నాయుడు ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన ప్రణాళికలు, రూపకల్పన, ఆర్థిక అవసరాలు, కేంద్రం పాత్రకు సంబంధించిన ముఖ్యాంశాలు ఇలా ఉన్నాయి:

స్మార్ట్ సిటీ:

అమరావతిని ప్రపంచ స్థాయి స్మార్ట్ సిటిగా అభివృద్ధి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

సింగపూర్, జపాన్ వంటి దేశాలను ఆదర్శంగా తీసుకొని ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, మౌలిక సదుపాయాలు, ఆకర్షణీయమైన నగర నిర్మాణంతో అభివృద్ధి చేయాలనుకున్నారు.

గ్రీన్ సిటీ:

శాస్త్రీయంగా అభివృద్ధి చేయబడిన నగరం, విస్తృత పచ్చదనం, పార్కులు, గార్డెన్స్, చెరువులు,

నీటి వనరుల రక్షణ వంటి పర్యావరణానుకూల అంశాలను ప్రణాళికలో చేర్చారు.

మౌలిక సదుపాయాలు:

విస్తృత రహదారులు, బ్రిడ్జిలు, అంతర్జాతీయ స్థాయి విద్యాసంస్థలు, ఆసుపత్రులు, వరల్డ్ క్లాస్

ప్రభుత్వ భవనాలు, సచివాలయం, శాసనసభ భవన సముదాయం, హైకోర్టు భవనాలు వంటి

మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడానికి ప్రణాళిక రూపొందించారు.

భాగస్వామ్య అభివృద్ధి:

అమరావతి అభివృద్ధి కోసం భూమిని సేకరించేందుకు, ల్యాండ్ పూలింగ్ పద్ధతిను

అనుసరించారు. రైతుల నుండి సుమారు 33,000 ఎకరాల భూమిని సేకరించి, ప్రతిగా రైతులకు

అభివృద్ధి చేసిన ప్లాట్లు, నిధులు అందజేయాలని ప్రతిపాదించారు.

ఆర్థిక ప్రతిపాదనలు మరియు వ్యయాలు:

మొత్తం ఖర్చు:

అమరావతి ప్రాజెక్టును పూర్తిగా అభివృద్ధి చేయడానికి దాదాపు ₹1 లక్ష కోట్లు (₹1 ట్రిలియన్)కు

పైగా ఖర్చవుతుందని అంచనా వేయబడింది. ఇందులో రోడ్లు, ప్రభుత్వ భవనాలు, విద్యుత్

సరఫరా, నీటి వనరులు, పారిశుధ్య సదుపాయాలు మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి.

మొదటి దశ వ్యయాలు:

2015లో అమరావతి అభివృద్ధికి మొదటి దశలో దాదాపు ₹40,000 కోట్లు అవసరమని అంచనా

వేశారు. ఇందులో మౌలిక సదుపాయాల ఏర్పాటుకు, రహదారులు, హౌసింగ్, విద్యా, వైద్య

రంగాల్లో పెట్టుబడులు ఉన్నాయి.

ప్రభుత్వ బాండ్లు:

భవిష్యత్తులో ప్రాజెక్టు కోసం నిధులను సేకరించడానికి ప్రభుత్వం బాండ్ల జారీ, రుణాల ద్వారా

అవసరమైన నిధులను సమీకరించాలని కూడా ప్రతిపాదించారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వం పాత్ర – మూడు అంశాల్లో సహాయం:

విభజన చట్టం ప్రకారం, కేంద్రం రాజధాని నిర్మాణానికి, పోలవరం ప్రాజెక్టుకు, ప్రత్యేక హోదా

కోసం ఆర్థిక సహాయం చేయాలని పేర్కొంది.

మొదటి విడత నిధులు:

అమరావతి నిర్మాణానికి కేంద్రం మొదటి విడతగా సుమారు ₹1,500 కోట్లు మంజూరు చేసింది.

నిధుల పరిమితి:

ఆ తరువాత కేంద్రం అమరావతికి నిధులు మంజూరు విషయంలో ప్రతికూలంగా స్పందించింది.

ప్రాజెక్టు మొత్తం ఖర్చును, ముఖ్యంగా విభజన చట్టంలో స్పష్టంగా పేర్కొనలేదు కనుక, పూర్తి

బాధ్యత రాష్ట్రంపై ఉండాలని కేంద్రం తెలిపింది.

ప్రస్తుతం ఉన్న ఆర్థిక బాధ్యతలు:

అమరావతి ప్రాజెక్టు ఆర్థిక అవసరాలు చాలా అధికంగా ఉండటంతో, రాష్ట్రానికి పెద్దఎత్తున అప్పుల భారం ఏర్పడింది. చంద్రబాబు ప్రభుత్వం, ప్రాజెక్టు కోసం పెట్టుబడులను సేకరించడంలో కొన్ని సవాళ్లను ఎదుర్కొంది.

వైఎస్‌ఆర్‌సీపీ ప్రభుత్వం ప్రతిస్పందన:

వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, అమరావతిని ఒకే రాజధానిగా అభివృద్ధి చేయడం ఆర్థికంగా కష్టసాధ్యమని అభిప్రాయపడింది. అందుకే మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదనను ముందుకు తెచ్చింది.

శ్రీకృష్ణ కమిటీ (బీసీసీఐ) ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన అనంతరం, 2010లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ కమిటీ, విభజనపై సవాళ్లు మరియు పరిష్కారాలపై నివేదిక అందించింది. ఆ నివేదికలో రాష్ట్ర రాజధానిపై కూడా కొన్ని కీలక సూచనలు చేశాయి.

1.మౌలిక సదుపాయాలు:

విశాఖపట్నం, విజయవాడ, గుంటూరు, కర్నూలు, తిరుపతి, రాజమహేంద్రవరం వంటి ప్రధాన నగరాలలో మౌలిక సదుపాయాలు బలోపేతం చేయాలి. వాటిని అభివృద్ధి చేసి, విభజన వల్ల కలిగే సమస్యలను తక్కువ చేయవచ్చని సూచించింది.

2.కేంద్ర పథకాల వాడకం:

రాష్ట్ర రాజధానిని అభివృద్ధి చేయడానికి, కేంద్రం అందించే సహాయం, పథకాల వినియోగం,

విభజన అనంతర నిధుల పంపిణీ జాగ్రత్తగా చేయాలి.

3.విజయవాడ-గుంటూరు మైత్రితో అభివృద్ధి:

విజయవాడ-గుంటూరు ప్రాంతాన్ని ప్రధాన అభివృద్ధి కేంద్రంగా మార్చుకోవడం మంచిదని

సూచించారు. ఇది భౌగోళికంగా కూడా అందరికీ సమీపంగా ఉంటుంది.

4.పాలనా విభజన:

ఒకే రాజధానితో పాటు, వివిధ ప్రాంతాలలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సంస్థలు ఏర్పాటుచేయడం

ద్వారా, రాష్ట్ర అభివృద్ధిని అన్ని ప్రాంతాలకు విస్తరించవచ్చని చెప్పారు.

5.పరిపాలనా రాజధాని:

ప్రత్యేక రాజధాని అవసరం ఉన్నప్పటికీ, ఒక ప్రస్తుత నగరాన్ని పరిపాలనా రాజధానిగా మార్చి,

మరింత వ్యయప్రయాసలు తగ్గించేలా చూడాలని సూచించారు.

శ్రీకృష్ణ కమిటీ సూచనలు అమలులోకి రాలేదు కానీ, ఇవి విభజన తరువాత రాజకీయ చర్చలకు మరియు భవిష్యత్తు ప్రణాళికలకు మార్గనిర్దేశకంగా ఉన్నాయి.

అమరావతి రాజధాని ప్రాజెక్టు పై వివిధ కోణాల్లో అనేక చట్టపరమైన అడ్డంకులు ఏర్పడ్డాయి. 2019లో వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, అమరావతిని రాష్ట్ర రాజధానిగా అభివృద్ధి చేసే ప్రణాళికను మార్చడానికి ప్రయత్నించడం వల్ల ఈ చట్టపరమైన వివాదాలు ఎక్కువయ్యాయి

1.మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదన:

2019లో వైఎస్ జగన్ ప్రభుత్వం, అమరావతిని మొత్తం రాష్ట్ర రాజధానిగా కాకుండా, మూడు రాజధానులుగా విభజించే ప్రతిపాదనను తెచ్చింది. ఆ ప్రతిపాదన ప్రకారం:

విశాఖపట్నం   –             పరిపాలనా రాజధాని

కర్నూలు           –             న్యాయ రాజధాని

అమరావతి       –             శాసన రాజధాని

ఈ నిర్ణయం అమరావతి రాజధాని కోసం భూమి ఇచ్చిన రైతులు మరియు అమరావతి అభివృద్ధి కోసం పనిచేసిన వారి నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకతను కలిగించింది.

2. చట్టపరమైన పోరాటం:

అమరావతి రైతులు, ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయంపై ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. వారు భూములు ఇచ్చిన రైతులకు వ్యతిరేకంగా ప్రభుత్వ నిర్ణయం ఉందని, ఇది వారి హక్కులను హరిస్తుందని పిటిషన్‌లో పేర్కొన్నారు.

2022లో హైకోర్టు, అమరావతిని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధానిగా కొనసాగించాలని, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అమరావతి అభివృద్ధి ప్రక్రియను కొనసాగించాలని ఆదేశించింది. ఈ నేపథ్యంలో, హైకోర్టు తీర్పును YSRCP ప్రభుత్వం సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేసింది.

3. ప్రస్తుత కేసుల స్థితి:

సుప్రీంకోర్టులో ప్రస్తుతం ఈ కేసులు పెండింగ్ గా ఉన్నాయి. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తీసుకునే వరకు, అమరావతి అభివృద్ధి విషయంలో అనిశ్చితి కొనసాగుతోంది.

హైకోర్టు తీర్పు ప్రకారం, అమరావతిని రాజధానిగా అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రభుత్వం అనుమతించింది కానీ, YSRCP ప్రభుత్వం ఈ తీర్పును సవాలు చేస్తూ, మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదనను ముందుకు తీసుకువెళ్ళేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది.

YSRCP ప్రభుత్వ వ్యూహాల

ప్రచార వ్యూహం:

మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదన ప్రజలకు ప్రయోజనం కలిగించే నిర్ణయం అని, అందువల్ల రాష్ట్రం మొత్తం సమగ్ర అభివృద్ధి సాధించవచ్చని YSRCP ప్రభుత్వం ప్రచారం చేస్తోంది.

చట్టపరమైన మార్గాలు:

హైకోర్టు తీర్పును సవాలు చేయడం, ఉన్న చట్టాల మార్పులు చేయడం వంటి ప్రయత్నాలు చేసింది.

అమరావతి రాజధాని ప్రాజెక్ట్ కోసం భూముల సేకరణ సమయంలో జరిగిన అనుమానాస్పద ఇన్‌సైడ్ ట్రేడింగ్* విషయంలో చాలా ఆరోపణలు ఎదురయ్యాయి. ఈ అంశంలో నాటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు గారు, ఆయన మిత్రులు, కుటుంబ సభ్యులు కూడా ప్రమేయం కలిగినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

1.ఇన్‌సైడ్ ట్రేడింగ్ ఆరోపణలు:

2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన తరువాత, అమరావతిని నూతన రాజధానిగా ప్రకటించడానికి ముందు, చంద్రబాబు నాయుడు మరియు ఆయన మిత్రులు, అనుచరులకు రాజధాని ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కీలక సమాచారం ముందుగా తెలుసుకున్నారనే ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఈ సమాచారం ఆధారంగా రాజధాని కోసం భూములు ఎంపిక చేయబోతున్న ప్రాంతంలో భారీ ఎత్తున భూములు కొనుగోలు చేశారని అనుమానించారు.

2.భూముల కొనుగోలు:

రాజధాని ప్రాంతం ప్రకటనకు ముందే, కొందరు ప్రముఖులు, రాజకీయ నాయకులు, వారి మిత్రులు, బినామీల పేర్లతో తక్కువ ధరకు పెద్ద ఎత్తున భూములు సేకరించినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ఈ భూములు అమరావతి ప్రాజెక్ట్‌లో భాగం కాగానే, వాటి విలువ అనూహ్యంగా పెరిగింది.

3.చంద్రబాబు నాయుడు ప్రమేయం:

అప్పటి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు గారు, ఈ ఇన్‌సైడ్ ట్రేడింగ్‌లో భాగస్వామిగా ఉన్నారని, ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించిన కీలక సమాచారాన్ని తన సన్నిహితులకు అందజేశారనే ఆరోపణలు వచ్చాయి. ఇందులో కొందరు మంత్రులు, టీడీపీకి చెందిన కొంతమంది నేతలు కూడా పాల్గొన్నారనే అభియోగాలు వినిపించాయి.

4.ప్రభుత్వ విచారణలు:

2019లో వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత, అమరావతి భూముల ఇన్‌సైడ్ ట్రేడింగ్ ఆరోపణలపై సీబీఐ (సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్) మరియు ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్ (ED) వంటి సంస్థల ద్వారా దర్యాప్తులు ప్రారంభమయ్యాయి.

5.రాజకీయ ప్రతిస్పందనలు:

చంద్రబాబు నాయుడు గారు ఈ ఆరోపణలను పూర్తిగా తోసిపుచ్చారు. ఈ ఆరోపణలు రాజకీయ ప్రత్యర్థులు తగులబెట్టినవని, రాజధాని అభివృద్ధి ప్రక్రియలో ఎటువంటి అవినీతి చోటు చేసుకోలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.

అమరావతి రాజధాని ప్రాజెక్టుప్రణాళికలు, ఆర్థిక అవసరాలు, కేంద్రం సహకారం, ఇంకా ప్రాజెక్టు చుట్టూ ఉన్న అనిశ్చితి గురించి ఇంతకు ముందు వివరించబడిన విషయాలపై ప్రస్తుతం ఉన్న పరిస్థితులు ఇలా ఉన్నాయి:

అమరావతి రాజధాని నగర ప్రాజెక్టుకు ముగింపులో చెప్పుకోదగిన విషయాలు:పెండింగ్అంశాలు

అమరావతి ప్రాజెక్టు కొనసాగింపు, మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదనపై జరుగుతున్న చట్టపరమైన కేసులు ఇంకా పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి.

సుప్రీంకోర్టులో అమరావతి రాజధాని కేసు తుది తీర్పు కోసం వేచి ఉండటంతో, ప్రాజెక్టు అనేక అంశాలు నిలిచిపోయాయి.

అమరావతిని పూర్తిస్థాయి రాజధానిగా అభివృద్ధి చేయడం ఆర్థికంగా సవాలు తలపెడుతుందని భావిస్తోంది. అందువల్ల, మూడు రాజధానుల ప్రణాళికకు అనుగుణంగా క్రమబద్ధీకరణ కోసం ప్రయత్నాలు చేస్తోంది.

ఈ పరిస్థితుల్లో, అమరావతి ప్రాజెక్టు భవిష్యత్తు ఇంకా న్యాయ విచారణ, రాజకీయ పరిణామాలపై ఆధారపడి ఉంది.

ఈ విధంగా, అమరావతి భూముల కొనుగోలు చుట్టూ జరిగిన ఈ ఆరోపణలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రాజకీయంగా పెద్ద దుమారాన్ని సృష్టించాయి.

ఈ విధంగా, అమరావతి రాజధాని ప్రాజెక్టు ప్రణాళికలు, ఆర్థిక అవసరాలు, కేంద్రం సహకారం, ఈ ప్రాజెక్టును చుట్టూ ఉన్న అనిశ్చితి ఇంకా చర్చనీయాంశంగా ఉన్నాయి.

మూడు రాజధానుల ప్రతిపాదన ద్వారా రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రాంతాలు అభివృద్ధి చెందేలా చూడాలనే లక్ష్యం వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వానికి ఉందని వారు చెబుతున్నారు.

ఈ విధంగా, అమరావతి రాజధాని అభివృద్ధి విషయంలో చట్టపరమైన అడ్డంకులు, ప్రభుత్వ వ్యూహాలు, వాటి అమలు పరిస్థితులు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి.

2024 ఎన్నికల్లో చంద్రబాబు నాయుడు అధికారంలోకి వచ్చారు. ఆయన అమరావతిని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధానిగా కొనసాగుతుందని, తాను మునుపటి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ప్రతిపాదించిన విధంగానే అమరావతి అభివృద్ధి జరుగుతుందని ప్రకటించారు. ఈసారి బాబు నాయకత్వంలోని తెలుగు దేశం పార్టీ (టీడీపీ) మరియు పవన్ కళ్యాణ్ జనసేన పార్టీ కలిసి కేంద్రంలో నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో కీలక భాగస్వాములయ్యాయి.

కేంద్ర ప్రభుత్వం రాజధాని నగర ప్రాజెక్టుకు రూ. 15,000 కోట్ల నిధులను మంజూరు చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది. అయితే, ఈ ప్రాజెక్ట్ స్థలంపైన ఇప్పుడొక అనిశ్చితి నెలకొంది. 2024 ఆగస్టులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను భారీ వర్షాలు, వరదలు ముంచెత్తడంతో ఈ ప్రాజెక్టు స్థలం నీట మునిగిపోయింది.

దీంతో ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన భవిష్యత్తు ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. ప్రపంచ బ్యాంక్ మరియు ఇతర ఆర్థిక సంస్థలు రాజధాని నగర నిర్మాణానికి నిధులు అందించడంలో ఆసక్తి చూపించకపోవడం కూడా ప్రాజెక్టుకు కొత్త సవాళ్లను తలపెడుతోంది.